Η ιστορία του Λέντα

Ο βράχος που δεσπόζει στα δυτικά του κόλπου του Λέντα, είναι αυτός που έδωσε και το όνομά του στον οικισμό. Σύμφωνα με τον μύθο, το πέτρινο ακρωτήρι ήταν ένα από τα λιοντάρια, που έσυρε την άμαξα της θεάς Ρέας κι έγινε πέτρα στη θέση αυτή. Ένας άλλος μυθολογικός θρύλος λέει πως τον τόπο επισκέφτηκε μια βασίλισσα από την Αφρική, η οποία είχε μαζί της τα αγαπημένα της ζώα: λιοντάρι, ελέφαντα, κροκόδειλο. Εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από την ομορφιά του τοπίου, που όταν έφυγε, άφησε αυτά τα ζώα πίσω της για να προστατεύουν τούτη τη γη αιώνια. Έτσι τα ζώα «πέτρωσαν», κοιτώντας προς την Αφρική, περιμένοντας τον ερχομό της και κοσμούν την περιοχή μ’ ένα βραχώδες ακρωτήριο που μοιάζει με καθισμένο λιοντάρι (Λέοντας- Λέντας), ένα βράχο στη θάλασσα που το σχήμα του παραπέμπει σε ελέφαντα και λίγο πιο πέρα ένα ακρωτήρι (Τράχουλας ή Τράφουλας), που μοιάζει με κροκόδειλο.

Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι το όνομα είναι προελληνικό, από το φοινικικό Λάβι = λιοντάρι ή από την αρχαία προελληνική λέξη Λέβυνθος. Ο πρώτος οικισμός του Λέντα είναι πρωτομινωικός (2500-1900 π. Χ.). Η μεγάλη όμως ακμή του ήταν στα ελληνορωμαϊκά χρόνια, ως λιμάνι της Γόρτυνας, αλλά και σαν ιερή πόλη, όπου λατρευόταν ο Ασκληπιός και η Υγεία Σώτειρα. Αυτό μαρτυρά η ύπαρξη του Ασκληπιείου, που ιδρύθηκε τον 5ο αι. π.Χ. και η φήμη του απλωνόταν όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στη Β. Αφρική, απ’ όπου συνέρρεαν οι ασθενείς, αναζητώντας την ίαση. Από το μνημείο διασώζονται ο βωμός, η βάση του αγάλματος του Ασκληπιού, δυό μαρμάρινες κολώνες και κάποια άλλα τμήματα, με πιο σημαντικό ένα ψηφιδωτό, που απεικονίζει έναν ιππόκαμπο.

Η Γόρτυνα κατά το 2ο αι. π.Χ. έγινε πρωτεύουσα της Μεσσαράς και λίγο αργότερα όλης της Κρήτης και αυτό συνετέλεσε και στην ιδιαίτερη ανάδειξη του λιμανιού της, δηλαδή της αρχαίας Λεβήνας, (Λέντας), απ’ όπου εξυπηρετούνταν οι εμπορικές σχέσεις με Αίγυπτο και Ανατολή.

Λίγα μέτρα πιο πέρα από το Ασκληπιείο βρίσκεται η Βυζαντινή εκκλησία του Αγ. Ιωάννη του Θεολόγου (15ος αι. μ.Χ.), για την οικοδόμηση της οποίας χρησιμοποιήθηκαν υλικά από το αρχαίο μνημείο και τμήματα από τους κίονές του.